Het Radioportret van Rainer werd op 19 januari 2010 op Radio 1 uitgezonden. Op het archief van Dit is de Dag kan je de reportage terugluisteren. Scroll naar beneden. Onderaan staat ‘Beluister de hele uitzending’. De reportage is om 61:07 te beluisteren.
Zelfs illegale immigranten merken dat het slechter gaat met de Nederlandse economie. Velen van hen kiezen ervoor om terug te gaan, vooral Brazilianen. Want in hun eigen land gaat het economisch best goed.
Maar er zijn ook Brazilianen die hier zo gewend zijn aan het illegale leven, dat ze er niet over piekeren om terug te gaan. Rainer is zo iemand. Hij woont sinds 2002 in Nederland. Hij werkt hard en weet tot nog toe uit handen van de politie te blijven. Hoe houdt hij zich als illegaal in leven?
Audio: Rainer, een radioportret
Afstudeerproject in opdracht van Dit is de Dag.
Rondje bellen
Als ik bij de hoofdpersoon thuis ben, moet ik de tijd nemen. Hij is zeer gastvrij en voordat we beginnen moet ik altijd wat met hem drinken of eten. Hij heeft vaak bezoek van andere Brazilianen en als hij iemand in zijn straat ziet die er volgens hem uitziet als Braziliaan gaat hij meteen naar buiten om een praatje te maken.
Meestal nodigt hij ze gelijk uit om naar zijn kerk te komen. Voor de laatste opname met hem ging ik weer naar zijn woonboot. Op die dag had hij geen werk. Hij belde naar zijn contacten op zoek naar werk.
Ik wilde graag nog met een opdrachtgever spreken. Dat zou het portret verrijken met een Nederlander die zijn ervaring met hem kan vertellen. De hoofdpersoon dacht hier anders over en vond het moeilijk om een van zijn klanten voor dit project te benaderen. ‘Niemand gaat aan jou vertellen dat ze iemand zwart inhuren’. Hij vreest voor zijn netwerk, bang dat ze hem niet meer willen vanwege ‘praatjes’.
Na de opnames van het rondje bellen had hij een afspraak met een van zijn opdrachtgevers. Hij vroeg of ik op mijn mobiel (via internet) het adres voor hem kon zoeken. Ik kende het adres waar hij naartoe moest en het was op mijn route terug naar huis. Ik stelde voor om er samen naartoe te fietsen.
Toen wij voor de deur van de opdrachtgever stonden, vroeg hij of ik met hem naar binnen zou gaan, zodat ik kon proberen om zijn klant te interviewen. Uiteraard ben ik hier op ingegaan. De opdrachtgever accepteerde zonder moeite het interview.
Tweede opname bij nicht van de hoofdpersoon
Ik ging weer bij zijn nicht opnemen. In de eerste opname werd het niet duidelijk hoe nauw de band met de hoofdpersoon was. Het gesprek ging goed.
Tijdens het gesprek belde haar man. Zij vroeg hem hoe een bepaald woord in het Nederlands heette. Hij vroeg haar waarom ze dat wilde weten. Ze vertelde het hem niet.
Na het gesprek vroeg ze me of ze anoniem kon blijven. Zelfs aan haar man vertelde ze niet dat ze deze interviews gaf. Op deze manier wilde ze geen enkel spoor achterlaten om haar neef in gevaar brengen.
Scheepswerf
De eerst opname met de hoofdpersoon was op een scheepswerf. Hij schuurde een plezierboot met een schuurmachine. Het huis waar hij logeerde was groot en het ontbrak hem daar aan niets. De werkelijkheid was beter dan wat ik dacht.
Het vooroordeel dat ik had, van een zielige uitgebuitte immigrant klopte in dit geval niet. Ik vroeg me af of het verhaal niet te saai zou worden met deze ‘gewone’ omstandigheden.
Toen ik naar huis ging heb ik er verder over nagedacht. In de opnames op zijn werkplek zaten toch veel details om een goede scène over zijn werk te schetsen.
Kerkdienst op de woonboot
Voor de opnamens in de kerkdienst had ik verwacht dat er meer Nederlands sprekende Brazilianen aanwezig zouden zijn. Ik heb opnames gemaakt van de dienst en na de dienst ben ik de kerkgangers gaan interviewen.
Dat bleek lastig te gaan. De mensen willen koffie drinken, met vrienden spreken en ik moest er echt tussenspringen om interviews te kunnen opnemen. Ik dacht: ‘beter iets dan niets’ en als gevolg daarvan was ik me niet bewust van het achtergrondgeluid.
Het eerste deel van het interview met de zoon van de hoofdpersoon nam ik op zonder dat ik het lawaai opmerkte. Omdat ik zag dat de kerkgangers niet zo lang wilden blijven, nam ik de interviews op zonder voorgesprekken te voeren. Ik kwam thuis met veel te veel audiomateriaal dat ik niet zou gebruiken.
De hoofdpersoons zoon
In het begin van het gesprek met de zoon van de hoofdpersoon was hij verlegen. De microfoon intimideerde de 12-jarige jongen. Ik moest meer tijd nemen om hem beter te kunnen interviewen.
Hij twijfelde aan zijn Nederlands en wilde liever in het Portugees praten. Ik ben op zijn woonboot gebleven totdat alle bezoekers weg waren. Terwijl de hoofdpersoon tosti’s voor ons maakte, ging ik met de jongen de ‘kerkzaal’ afbouwen om er weer een woonkamer van te maken.
Uiteindelijk hielp dat het vertrouwen van de jongen te winnen, en langzaam maar zeker begon hij meer te vertellen over zijn leven. Hij vertelde mij over zijn leven eerst in het Portugees. Ik vroeg het hem opnieuw te vertellen, maar dan in het Nederlands en dat wilde hij niet. ‘Ik ken de woorden niet’, zei hij. Uiteindelijk heeft hij het toch gedaan en het ging prima.
Na de herfstvakantie belde ik de hoofdpersoon opnieuw voor onze afspraken. Hij was onze afspraken helemaal vergeten. Hij vroeg mij op een andere dag opnieuw te bellen.
In de dagen die volgden nam hij de telefoon niet meer op. In dezelfde week heb ik het eerste gesprek met mijn begeleider bij Dit is de Dag.
Hij suggereerde me om gewoon naar de woonboot van de hoofdpersoon te gaan tijdens een kerkdienst. Ik was er tenslotte al voor uitgenodigd. Ter plekke zou ik dan toestemming vragen om de kerkdienst op te nemen.
Toen ik op de woonboot van de hoofdpersoon kwam om een kerkdienst bij te wonen was er geen kerkdienst.
Hij verwachtte me niet, maar waardeerde de spontaniteit van mijn actie. Uit het gesprek dat volgde moest hij toegeven dat het voor hem moeilijk te begrijpen was dat ik zijn verhaal interessant vond. Dat verklaarde voor mij zijn matige betrokkenheid.
Op het moment dat ik bij hem thuis binnenkwam nam hij mijn verzoek eindelijk serieus. Hij vertelde mij echter dat er geen kerkdiensten meer waren sinds hij uit Frankrijk was teruggekomen. De buren hadden geklaagd over het lawaai en nu was hij bang dat de politie langs zou komen.
Als oplossing voor zijn radioportret wilde hij met mij naar een Braziliaanse kerkdienst in Rotterdam. Daar zouden we samen de dienst bijwonen. Dat vond ik niet interessant omdat ik zijn rol als prediker wilde laten horen.
Ik zei dat ik liever een dienst op zijn boot wilde bijwonen. En hij zei: ‘oké, dan ga ik dat regelen’. Hij zei dat hij mensen zou uitnodigen en mij terug zou bellen om de afspraak te bevestigen. Wij hebben de datum afgesproken voor de opnames tijdens zijn dagelijkse werk.
Na het eerste gesprek met hem heb ik hem een aantal keren gebeld. De hoofdpersoon van mijn verhaal nam de telefoon niet op. Een andere keer zei hij dat hij geen tijd voor mijn verzoek had. Hij vroeg of ik het verzoek per email kon doen. Dat heb ik gedaan. Hij gaf me geen antwoord.
Toen ik hem belde om te checken of de volgende afspraak door zou gaan, zei hij dat hij een afspraak met iemand anders op dezelfde dag en tijdstip had ingepland. De volgende ochtend zou hij tijd voor mij hebben.
In de volgende ochtend hebben we samen ontbeten. Ik vroeg hem wat hij van deze reportage verwachtte. Ik zei tegen hem dat voor mij ook duidelijker is geworden wat voor verhaal ik met hem wilde maken. Uiteindelijk was het een aangenaam gesprek. We hebben ook praktische details afgesproken.
In de herfstvakantie zou hij in het buitenland werken. Als hij terug zou komen, zou hij klusjes bij iemand doen waar ik de opnames kon maken. Omdat hij de telefoon van deze persoon niet had, hebben we afgesproken dat ik hem zou bellen als hij terug in Nederland zou zijn. En dan zouden we de datum van de opnames prikken.
Zoals we afgesproken hadden, belde ik hem afgelopen zondagavond. Hij was weer besluiteloos. Hij had een deel van onze afspraken vergeten. Hij wilde geen datum afspreken. Hij zei dat hij “alles zou regelen”. Dat ik hem vanavond terug moet bellen. En ik zei “oké”…
Afgelopen maandag was ik thuis bezig met de opzet van het radioitem van mijn afstudeerproject toen ik Brasileiros na Holanda bezocht. Dit is dé website van de Braziliaanse gemeenschap in Nederland.
Op Brasileiros na Holanda las ik dat een zevenjarige jochie in een zwembad in Amstelveen is verdronken. De wens van zijn moeder: haar zoon in Brazilië begraven. Maar de moeder was illegaal in Nederland. Ze had geen verzekering en sprak geen Nederlands.
Dit verhaal raakte me meteen. Niet alleen als immigrant in Nederland maar ook als journalist. Ik vroeg de mening van mijn begeleidster – die op dat moment vakantie vierde. Ze was met mij eens: het was een ‘heel goed idee’ om van onderwerp veranderen.
Dat alles snel moest gebeuren was voor mij geen probleem. Heel snel had ik een opzet gemaakt. De centrale vraag die deze radioreportage zal antwoorden was: “wat doet een moeder die haar kind verliest of in het buitenland is”.
Ik had als doel aan de kaak te stellen hoe de werkelijkheid is als je illegaal in Nederland woont en iets ernstigs met je gebeurt. Wie helpt je in dit soort situatie? Wat is de rol van de overheid en andere instanties?
En om dit vast te leggen was belangrijk dat ik de moeder in haar traject volgde. Zij was de enige die mij kon vertellen hoe ze dat deed. Toen ik haar zag, merkte ik dat ze nog lang niet toe was aan een interview. Haar verhaal vertellen was op dat moment niet haar prioriteit.
Afgelopen vrijdag keerde ze terug naar Brazilië. Als immigrant vond ik het fijn dat ze snel met haar zoon naar haar vaderland kon gaan. Als journalist vond ik het jammer dat ik het verhaal van dit proces niet kon maken.
A grande família de Max e Robin. Da esq. para Direita: Jonatas, Max, Annemiek, Jeanine e Hubert. Robin estava dormindo...
Têm também duas casas. Dividem o tempo entre a casa da mãe biológica, Annemiek van Gorp, e da mãe adotiva, Jeanine van Barlingen, e a casa do pai biológico, Jonatas de Lemos, e do pai emocional Hubert Roza.
Dois casais de homossexuais contam sobre a reprodução e educação de seus filhos em comum.
Reportagem transmitida pela Radio Nederland.
Ik nam de fiets in de metro mee. Toen ik op het station aankwam, belde ik hem op om zijn help te vragen. ik twijfelde over de route. “Ik kom je ophalen”, zei de hoofdpersoon van mijn verhaal. Hij kwam met zijn fiets aan. We hebben samen naar zijn boot gefietst.
Ik herkende hem bijna niet. De man droeg een nette krijtstreepbroek, een wit overhemd en een bruine leren jas. Drie jaar geleden zag ik hem altijd in oude spijkerbroeken en informele kleding. In deze periode is hij kaal geworden. Zijn manier van praten is ook veranderd. Iets geduldiger of wijzer. Hij kiest de woorden beter. En ‘God’ of ‘zegen’ komen in bijna zijn alle zinnen voor.
In de afgelopen jaren heeft deze man verschillende kanten van het leven gezien. De slechtse kanten mijdt hij liever in het gesprek. Maar als hij hierover praat, zet hij een glimlach in zijn gezicht, alsof het afgelopen is, dat de ellende van toen geen pijn meer doet.
Hij vertelt over zijn “vrijwillige missie” in Nederland en hoe hij aan deze is begonnen, in Brazilië al. Over hoe hij zijn brood verdient, vindt hij niet interessant voor de radio. Zijn baas interviewen? “Liever niet”, antwoordt hij. “Hij zou er niet over willen praten, hij betaalt me zwart”.
Hij zei dat ik zijn nicht mag interviewen. Ze heeft hem overtuigd om in Nederland te komen werken toen hij in Frankrijk was. Hij was daar tijdelijk. Hij had het plan om in Portugal te gaan wonen. Eerder probeerde hij naar Engeland emigreren maar de douane stuurde hem terug.
Delen van het verhaal dat hij in dit gesprek over zijn leven vertelt kloppen niet met het verhaal dat ik drie jaar geleden van zijn ex-vrouw heb gehoord. En hij wil liever niet dat ik met haar praat. Met zijn kinderen mag ik wel praten, maar de man van zijn vorige kerk “gaat niet meewerken”, zegt hij.
Hij blijft enthousiast over het idee om de hoofdpersoon van mijn radiodocumentaire te zijn, terwijl hij niet bereid is om mee te werken op de manier die ik in gedachten had.
Ik heb met medestudenten, collega’s, mijn man en mijn coach bij de Media Academie gesproken over mijn eindopdracht. Ze dachten ook aan andere invalshoeken, ze gaven me tips of hadden andere vragen over het onderwerp dat ik gekozen heb.
En dan begin ik te twijfelen. Het onderwerp is zo breed. Wat wil ik vertellen?
De eerste gesprek met mijn begeleidster ging over deze vraag. En ook hoe ik het ga uitvoeren. Het formaat van de reportage. Het inspreken in het Nederlands is voor mij nog moeilijk terwijl dit een van de belangrijkste onderdelen van radio is.
Mijn begeleider helpt me om bij mijn invalshoek te blijven. Het was een verhelderend gesprek. Ze ziet dat de hoofdpersoon een boeiend levensverhaal heeft. En deze man wil samenwerken, hij vindt het leuk om zijn verhaal te vertellen. Deze week heb ik een afspraak met hem.